Ekonomi yönetiminin “vergi adaleti” çerçevesinde yaptığı yeni düzenlemeler, büyük holdinglere sağlanan avantajları gözler önüne serdi. Uğur Zengin, trilyonluk cirolara sahip ihracatçı şirketlerin vergi oranlarının düşürülmesine karşın, asgari ücret seviyesinde maaş alan bir çalışanın neden daha fazla vergi ödediğini detaylı rakamlarla açıkladı. Koç ve Sabancı gibi dev grupların kârını koruyan bu düzenlemenin işçi sınıfı üzerindeki ağır etkilerine dikkat çekti. Zengin’in köşe yazısında belirttiği gibi, “Vergide sunulan sahte vaatler çökmüş durumda, şimdi yeniden aynı yöntemler devreye alınıyor. Trilyonluk bilanço açıklayan holdingler için adeta bir ‘vergi cenneti’ oluşturuluyor. Özellikle büyük sanayi yatırımları için ‘azalan oranlı kurumlar vergisi’ uygulaması başlatılıyor. Şirketlerin kârı ve ihracat gelirleri arttıkça vergi yükü azalacak; bu durum kârı besleyecek. Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek’in ifade ettiği ‘çok kazanandan çok, az kazanandan az vergi’ sisteminin gerçek yüzü bu.”
Zengin, iki yıl öncesine gittiğinde Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in çok uluslu şirketlerden asgari kurumlar vergisi alınması için çalışmalar yürüttüğünü aktardığını hatırlatarak, “Kurulan model, çok uluslu şirketlerin kazançlarının her durumda en az yüzde 15 vergi yükü taşımasını hedefliyor” şeklinde bir açıklama yaptığını vurguladı. Ancak, bu hedeflere ulaşmak için çıkarılan yasa tasarıları, birçok şirketin vergiden muaf kalmasına neden oldu. Türkiye’de yıllık cirosu 750 milyon euroyu aşan çok uluslu şirketler, asgari yüzde 15 kurumlar vergisine tabi tutulacağı söylenmesine rağmen, gerçek uygulama bunun çok uzağındaydı.
Örnek olarak, 2023 yılında saray iktidarının sağladığı 190 milyar liralık kamu ihalelerinden faydalanan 20 inşaat firmasından 8’i hiç vergi ödemedi. Türkiye’nin en büyük 10 sanayi şirketinin 2024 yılında ödedikleri verginin gelirlerine oranı ise oldukça düşük seviyelerde kaldı; 17 binde 1, on binde 2, ya da sıfır olarak kaydedildi. 2022 yılında sanayi kârlarının iki katına çıktığı dönemlerde, sanayi odaları başkanlarına ait şirketlerin yüzde 54’ü, 2023 yılında ise yüzde 31’i hiç vergi ödemedi.
Yeni vergi paketinin detayları henüz netleşmese de, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarına göre, şirketlere sunulan vergi avantajlarının genişletileceği ve yüzde 20 olan kurumlar vergisinin imalatçı ihracatçılara yüzde 9, genel ihracatçılara ise yüzde 14 seviyesine indirileceği belirtildi. Bu durum, iktidarın vergi indirimlerinde iki farklı sınıflandırma yapacağını gösteriyor. İmalatçı ihracatçılar, Türkiye’de üretim yapan ve üretiminin büyük kısmını yurtdışına satan büyük ölçekli şirketlerdir. Bu şirketler, ihracat gelirinin toplam gelir içindeki oranı en yüksek olan firmalardır ve bu indirimden en fazla yararlanacak olanlardır.
Örneğin, Ford Otosan, ABD kökenli bir şirket olarak bu teşvikten önemli ölçüde faydalanacak. İşçilerin ürettiği her 100 otomobilden 83’ü yurtdışında satılmakta ve Koç Holding ile Ford Motor işbirliği olan Ford Otosan, 2025 yılı için toplam hasılatını 830 milyar TL, ihracat gelirini ise 660 milyar TL olarak öngörmektedir. Bu da ihracat gelirlerinin toplam gelire oranının yüzde 79.5 gibi yüksek bir seviyede olduğunu gösteriyor.
Sonuç olarak, yeni düzenlemeler, dev şirketlerin vergi yükünü azaltırken, işçilerin üzerindeki vergi yükünün artmasına yol açacak bir tabloyu da beraberinde getiriyor.
